Kompozisyon Nasıl Yazılır?



Kompozisyon Nasıl Yazılır?

Giriş Cümlesi:

  • Kısa ve de ilgi çekici bir cümle seçilmeli.
  • Örnek, çünkü, misal gibi bağlayıcı kelimelerle başlanmamalı.
  • Giriş cümlesinde yazıda ele alınacak konu anlatılır.

Kompozisyon giriş cümlelerine örnek:

  • Herhangi bir yazarın kitabını başından sonuna soluksuz okumayı hiç denediniz mi?
  • Şiir, nasıl yazıldığından çok, nasıl aktarıldığı ile dikkatleri üstüne toplar.

Gelişme Bölümünün Özellikleri:

  • Gelişme bölümü; konuya açıklık getiren, ana fikrin ortaya çıkmasına katkı sağlayan yardımcı düşünceleri içerir.
  • Dil ve düşünce açısından kendisinden sonraki ve önceki paragrafa bağlıdır.
  • Yazılan yazılarda ana fikir, gelişme cümlelerinden biri olabilir.

Sonuç Bölümü: Belli bir fikir açısından desteklenen konunun açıklandığı, hedeflenen sonuca ulaşıldığı, konunun bir sonuca bağlandığı bölümdür.

Sonuç Bölümünün Özellikleri:

  • Düşünce yönünden bir önceki paragrafa bağlı olmalıdır.
  • Toparlayıcılığı olmalıdır.
  • Öykü, hikaye, roman, hatıra gibi çeşitlerde anlatılan olayın bitiş durumunu içermelidir.

Yazıda Plan

Plan, bir eserde kullanılacak malzemenin önceden tespit edilmesi ve bir sıraya konmasıdır. Plansız hiçbir eser amacına uygun bir görüntü veremez. İnsanın bütün hayatı bir plan dahilinde sürer. Çevremizi de planlı bir varlık alemi kuşatmıştır.

Konu

Konu; yazıda ele alınan, üzerinde söz edilen düşünce, duygu, olay vb. dir. “Yazar be üzerinde durmaktadır, neden bahsetmektedir, neyi ele almaktadır?” sorularının cevabıdır.

Konunun tespitinden sonra, hangi yönü ya da yönleri üzerinde durulacağı belirlenerek konu sınırlandırılmalıdır. Konunun sınırlandırılması tam olarak açıklanmasını, anlaşılmasını; ana düşüncenin doğru ve yeterli ifade edilmesini sağlar.

Ana Düşünce

Ana düşünce, yazıdan çıkarılan ve yazarın amaçlı olarak okuyucuya iletmek istediği mesajdır. Yazarın konu üzerinde asıl savunduğu düşüncedir. Kısaca metnin yazılış amacıdır.

Kompozisyon Nedir?

Kompozisyon, bir konu ile değişik ve dağınık her malzemeyi amaca uygun bir düzen içinde bir araya getirmek demektir. Değişik ve dağınık malzeme kompozisyona uygun bir düzen içinde birleştirilirse estetik zevk verecek bir nitelik kazanır. Sanatçıların yaptığı zaten var olan malzemeyi bu estetik duyguyu verecek şekilde bir araya getirmektir.

Hayatın her alanında ve tabiatta (gizli ya da açık) var olan bu düzen özellikle sanat dalları için daha önemlidir. Bu nedenle kompozisyon terim olarak edebiyat, müzik, resim, heykeltıraşlık gibi pek çok sanat dalında kullanılır. Notalar ve sesler rastgele kullanılırsa ortaya hiçbir anlamı olmayan karalamalar çıkar. Ama bu malzeme bir düzen içinde kullanılırsa herkesin hayran kalacağı bir tablo ortaya çıkar. Cümleleri rastgele kullanmak sadece saçmalamak olur. Cümleler amaca uygun bir düzen içinde ifade edilirse herkesin açık, seçik, tam anladığı ve dinlemekten ya da okumaktan keyif aldığı bir kompozisyon ortaya konmuş olur.



Her sanat dalının kendine ait malzemesi vardır. Edebiyatın malzemesi dildir. İnsan dili ya sözlü ya da yazılı kullanır. Buna göre kompozisyon ikiye ayrılır.

  • Sözlü Kompozisyon
  • Yazılı Kompozisyon

Sözlü Kompozisyon

Yazının icadından önce bütünüyle, yazının icadından sonra da insanların çoğunlukla kullandığı kompozisyon, sözlü kompozisyondur. İnsanın günlük hayatında çevresiyle olan bütün ilişkileri büyük ölçüde konuşmaya dayanır. Bu bakımdan hayattaki mutluluk ve başarı güzel ve etkili konuşmaya, yani sözlü kompozisyona dayanır. Güzel ve etkili bir sözlü kompozisyon birtakım hazırlıklar yapmayı gerektirir. Aslında hayat, çoğunluktan itibaren bir hazırlanma içinde geçer. İnsanın kendini idrak etmesi ile başlayan bu hazırlık, ömrün sonuna kadar devam eder.

Sözlü kompozisyonda cümleleri amaca uygun ve düzenli kurmanın yanı sıra (yazıdan farklı olarak) vurgu, tonlama ve telaffuz önemli bir yer tutar. Ses yolumuzun bir çalgı aletinden farkı yoktur. Usta bir sanatçının çalgı aletinden çıkardığı seslerle acemi birinin aynı aletten çıkardığı sesler bir değildir. Duygu ve düşüncelerini iyi ve etkili anlatmak isteyen bir konuşmacı, dünyanın en mükemmel çalgı aleti olan ses yolunu iyi kullanabilmelidir. Cümle ve kelime vurguları yerinde ve doğru olmalı, tonlama ve telaffuz hatası yapılmamalıdır.

Telaffuz, bir dilin ortak olarak belirlenen ve benimsenen ses yapısına göre kelimelerin doğru söyleniş ve seslendiriliş biçimidir. Kültür dilinin gerektirdiği telaffuzla konuşmak, konuşmanın hem etkisini artırır hem de kolay ve doğru anlaşılmasını sağlar.

Yazılı Kompozisyon

Yazılı kompozisyon, insanların düşüncelerini, duygularını, tasarılarını, ülkülerini, bilgilerini, hayal ve sezgilerini bir düzen içinde yazılı olarak ifade etmesidir. Sözlü kompozisyonun geçiciliğine karşılık yazılı kompozisyon kalıcıdır. Sözlü kompozisyonun yüz yüze kullanılmasına karşılık yazılı kompozisyon yüz yüze kullanılmayandır. Fert ve toplum planında bir birikim olan kültürün yaşatılması, geliştirilip güçlendirilmesi kalıcılığın sağlanması yazı ile mümkündür. Bilimin gelişmesi, zenginleştirilmesi ve yaygınlaşması tamamen yazıya bağlıdır. Kültürün, bilimin varlığı, yaşaması ve gelişmesi doğrudan yazı ile ilgilidir. İnsan yazı sayesinde bilgilerini, düşüncelerini, kültürünü başka yerlerdeki insanlara ve gelecek kuşaklara aktarabilir. Yine insan geçmişte ilgili bütün bilgileri yazı sayesinde öğrenir.

Bu bakımdan yazının, dilin kurallarına uygun olması, söylenmek isteneni tam ve doğru yansıtması, ait olduğu dilin mantığına uygun olması son derece önemlidir. Çünkü yazının hükmettiği alan ve zaman, sözün hükmettiği alan ve zamana göre çok daha geniştir.

Yazılı bir kompozisyonda başarılı olabilmek birlik, denge ve canlılığa bağlıdır. Birlik, ana düşünceden ayrılmamaktır. Denge, yardımcı unsurların ana düşünce çevresinde orantılı kullanılmasıdır. Canlılık, anlatımın sürükleyici, ilgi uyandırıcı bir nitelik taşımasıdır. İyi ve başarılı bir yazı yazabilmek için bazı şartların yerine getirilmesi gerekir. Bu şartlardan bazıları şunlardır: yazının bir plana bağlı olması, konunun sınırlandırılması, yazıya uygun bir başlığın seçilmesi, konuya uygun bir anlatma biçiminin kullanılması vb.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Etiketler:, , , , ,

Yorum Yapın